Who am I / To be an artist (WAITBA)

v/h De nieuwe kunstwereld; culturele productie in een informatiserende samenleving
(before: The New Art World; Cultural Production in Informatizing Society)

Who am I / To be an artist is a research project in collaboration with Lectoraat Art & Public Space LAPS,
Gerrit Rietveld Academie Amsterdam




Getting to know data

Slightly edited from an email to Maria Hlavajova, director of Utrecht based BAK, at the occasion of their Anthropocene Observatory [by ‘Territorial Agency’ (John Palmesino and Ann-Sofi Rönnskog), Armin Linke, and Anselm Franke] presentation.

I do believe that the text and imagery which are presented by the Anthropocene Observatory (AO) are, or should (aspire to) be, interfaces, not (only, or just) images (as Palmesino argued), nor maps. It is a matter of ambition — definitely in respect of the development of new vocabularies. I personally consider all visual representations which have not been specifically designed to represent a territory, or to depict a phenomenon, while pretending to visualize and contextualize data over time, to be interfaces. As such the presentation of the AO falls short of adding experiential (and as a consequence, emotional) value to the data and information being presented, applying the known vocabulary of the art-architecture-design display, even in the documentary video’s and the way that they are montaged and installed. Interfaces provide or suggest, at least give an account of, manipulation — both by the documentalist-designer-artist-author and possibly, if only virtually, by a recipient. Interfaces invite an, if only mentally, active reception, retracing their appearance to their sources and claims, taking into account their processing and the aesthetic-editorial decisions that led to their current state. Change is the essence of information — interaction and manipulation are its preconditions. Such manipulation authors the new narratives which were asked for repeatedly in the discussion. How to forge them from data is the question. (David Gelernter’s 1992 Mirror Worlds or Brenda Laurel’s 1993 Computers as Theatre e.g. being early attempts to theorize/speculate about our data manipulation-visualization possibilities)

We have to get to know data in order to be able to develop new vocabularies to communicate with, through and about them

Data in their contemporary appearance and massive processing are a recent and therefor still ‘new’ phenomenon, certainly (in the arts and) in common perception. If in the afternoon session I hear Bruno Latour, without further ado, say that he and his teams are “making compatible data sets”, I come to realize that data authority is uncontested and risks to be (inadvertently) applied to comfort (or scare) audiences in offering an apparent data reality, subtly yet authoritatively connected to a world, in this case a planet, in this case the Earth, in this case Gaïa, in this case an ‘anthropocene’. If the man really said ‘making’, even more so if he meant ‘making compatible’, data sets, we are introduced to a new craft, possibly an art, an embedded symbolic order, which goes beyond anything that data visualization' or information design (from visualization to design already being a big jump) has offered to date, both in appearance as in ambition! If data are being made or grown, instead of being gathered (and our critical apparatus is rather biased to consider that possibility), we have to pay attention to data drafting and crafting, data refinement, data presentation, data fantasies, etc., all as being part of constructing new vocabularies and the new narratives that emerge in their company.

Data authority is uncontested and risks to be (in/advertently) applied to comfort (or scare) audiences in offering an apparent data reality, subtly yet authoritatively connected to a world

‘Raw data’ are to be refined (to stay within an earthbound vocabulary and its value adding procedures) to distill information from it, which could eventually be consumed and digested and reproduced as knowledge. Contemporary data cannot be accessed or ‘navigated’, let alone manipulated, through models and representations which have been developed for and within the existing arts, design or architectural disciplines. Instead they invite, they require new ways of processing, visualization, interpretation, and generally speaking: new modes of interaction and ownership. We harvest data, we learn from data and we definitely manifacture data. We base our lives, economies and politics, and those of and with the planet, on data. We live after the ‘computational turn'’. We have to get to know data in order to be able to develop new vocabularies to communicate with, through and about them. A public exercise, as in this case BAK’s in collaboration with the artists, should be concerned with the presentation of interfaces to data, adding value to them, turning them into information, for the advancement of knowledge and aesthetic pleasure, deepening the questions at hand. Many disciplines today are concerned with gaining knowledge about ‘big data’ — the ‘data’ in my opinion representing more of a hazard/challenge than the ‘big’. Big is the original scale of computation in the same way that computation is the original status of data. BAK’s contextualization of data matters a great deal, being the Basis voor Actuele Kunst (‘base for contemporary/topical art’) that it is. So finally just a few words about art.

Art enhances an understanding which no other discipline provides, of any human endeavour. Art does not serve, it is no utility. Imagination and documentation, visualization and memorization, in display, in context, presented and evaluated socially, institutionally — those are among art’s greatest opportunities and challenges, shared and cherished by all concerned. Like with contemporary data, we over and again have to get to know, to be (re-)introduced to contemporary art, its products and current affairs, its makers and institutions, its opportunities and failures. All this being of concern to your fine initiative I thought I’d share my two cents with you.


NQPaOFU launch screen dump 22-23 March 1998

Screen dump of the 22-23 March 1998 opening screen of my personal web publication (later commonly known as ‘weblog’, later commonly known as ‘blog’) entitled Notes, Quotes, Provocations and Other Fair Use (1998-2005, and after). Initially hosted by, Cultural Intelligence Works, my personal continuation of the OCI, Office for Cultural Intelligence artists group. Today its back issues and accidental update are redirected via the domain (since 2000) to

This research is not about ‘art and the Internet’, it is not about the ‘Internet as a public space’ (which it is not), it is not about ‘digital media’, it is about cultural production and informatization, and its pervert twin brother mediatization.
WAITBA investigates no object or space or technology or theoretical construct proper, but topical processes — of communication, representation, mediation, distribution — and the narratives that such processes construct, support, display, critique or otherwise enhance, using objects, spaces, technologies and theoretical constructs, with a special interest in their artisitic value.

Openbare ruimte is niet hetzelfde als publieke ruimte. De openbare ruimte herbergt vele publieksgroepen van willekeurig welke omvang of gezindheid, in de publieke ruimte wordt (en voelt) het publiek (zich) aangesproken. Openbare ruimte geeft gelegenheid tot informatisering, publieke ruimte geeft gelegenheid tot mediatisering. Het Internet is een openbare, geen publieke ruimte. Op het Internet zoeke men niet naar het publiek, maar naar publieksgroepen. Op het Internet zoeke men niet naar een kunstpubliek, maar naar kunstliefhebbers, liefhebbers van een of twee of drie of meer kunstenaars, in groepen van een of twee of drie of meer kunstliefhebbers.

ONDERZOEKSVOORSTEL WHO AM I / TO BE AN ARTIST. Eerste staat 2014-15 (‘first state’, English summary to follow)

Met een ‘nieuwe kunstwereld’ verwijs ik in de eerste plaats naar een nieuw tijdperk voor de bestaande kunstwereld, als schatbewaarder van een symbolische orde in een informatiserend bestel. Een tweede betekenis ontleen ik aan de toenemende mediatisering van onze ervaringswereld, met zijn uitzinnige visuele representaties en woekerende beeldcultuur: het toont de oogverblindende maatschappelijke context van de kunst. Willen we aan deze nieuwe werelden ontstaansdata verbinden, dan ontwikkelt de eerste zich razendsnel sinds 1989, sinds de openstelling van het Internet voor de consument. De kunstmatigheid van onze ervaring van de wereld in zijn representaties dateert verder terug en zouden we bijvoorbeeld in 1967 kunnen laten beginnen, met het verschijnen van Guy Debord’s Société du spectacle, met de politisering van de representatie.

De drie onderzoeksinteressen waarop WAITBA gericht is, zijn:
1) de opkomst van publieke communicatie- en informatiemedia en hun betekenis voor de productie-bemiddeling-receptie keten in de beeldende kunst
2) de mogelijkheid van kunstonderwijs om een voortrekkersrol te spelen in de ontwikkeling van nieuwe productie- en presentatiemodellen die kritisch gebruik maken van deze media
3) de ontwikkeling van een drietal Internetdomeinen om voornoemde onderzoeksgebieden te dienen. De bijbehorende URLs zijn;; Deze publicaties vinden hun aanleiding in recente ontwikkelingen in de Nederlandse kunst. Met name de laatste zal als ‘open atelier’ dienen om het onderzoek te faciliteren.

Onderzoek naar en vanuit de kunst

Welke invloed heeft de media dynamiek van samenhangende maatschappelijke, culturele en technologische processen op de actuele kunstpraktijk? Maakt de discussie over deze vragen voldoende deel uit van het kunstdiscours? Past hij in een kritische traditie die eigen is aan de kunst? Op welke podia speelt hij zich af? Hecht het kunstonderwijs belang aan het ontstaan van een nieuwe kunstwereld en zo ja, kan het op dit gebied experimentele scholing bieden?

In de vroege jaren 1990 bleef de erkenning van de snelle ontwikkeling van netwerk media in de kunstwereld uit. Ook vandaag nog vormen vooral de praktische toepassing van digitalisering en informatisering onderwerp van beschouwing en discussie. Naast een breed creatief gebruik van digitale technologie trekken met name de sociale media en nieuwe voorwaarden scheppende verschijnselen als crowd funding de aandacht in het kunstenveld. Het zijn ook beslist instrumenten die de kunstpraktijk nieuwe mogelijkheden bieden. Productie en distributie, financiering en organisatie, publieksvorming en -educatie vormen in hun onderlinge samenhang belangrijke voorwaarden voor iedere creatieve praktijk. Maar er verandert meer in het werk van de kunstenaar, en aan het kunstwerk.

Analyse, kritiek, theorievorming en uitvoerend experiment blijven achter. Vragen naar de aard en betekenis van het kunstenaarschap en het kunstwerk in een informatiserend mediaal bestel worden noch binnen noch vanuit de kunst diepgravend aan de orde gesteld. Het discours wordt als gevolg hiervan gedomineerd door sociaal- en mediatheoretische analyses. Hierin worden eerder democratische en toegepaste vormen van kunst(-productie en -receptie) belicht, dan dat er vragen worden gesteld bij de fundamentele betekenisgevende ervaring en de veranderende invloed van het werk van beeldend kunstenaars op onze beeldvorming en identiteit.

Terwijl in de jaren 1990 de kunstwereld in zijn totaliteit traag op de mediale ontwikkelingen reageerde, kunnen we ruim 20 jaar na dato constateren dat het kunstonderwijs zich nog steeds slechts beperkt vragen stelt bij de nieuwe voorwaarden waaronder kunst ontstaat en zijn publiek bereikt. Ook hier vinden de veranderingen totnutoe vooral plaats op technologisch gebied. De computer en het Internet zijn voor alle disciplines onmisbaar geworden. Informatieverwerving en digitalisering vormen belangrijke voorwaarden voor het artistieke proces — van onderzoek en conceptie van werk, via het afstemmen van technische en productievoorwaarden, tot publicatie en presentatie. De diepgaande veranderingen spelen zich echter af op het niveau van de betekenisgeving.

De constructie van beelden met gebruikmaking van onder andere digitale (re-)productietechnieken, en de verspreiding en presentatie van beelden met gebruikmaking van communicatie- en informatietechnologie leiden tot een nieuwe blootstelling aan en daarmee veranderende waardering van visualiteit, van de aanwezigheid en het belang van beelden in ons leven. ‘Interactie’ en ‘participatie’ werden de afgelopen decennia niet voor niets sleutelwoorden in het discours over de media en de ‘beeldcultuur’. Maker, werk en recipiënt komen in een nieuwe relatie tot elkaar te staan. Zoals in andere maatschappelijke sectoren ‘aanbieders’ en ‘afnemers’ direct met elkaar in contact komen en van rol wisselen, zo wordt ook in de kunst een traditionele rolverdeling anders beleefd en ingericht, tussen kunstenaars, institutionele en individuele bemiddelaars, geïnteresseerden, financiers, overheid. De dynamiek in al deze verschuivingen wordt aangejaagd door nieuwe media en hun kenmerkende toepassingen. Producties die de sporen dragen van de geschetste ontwikkelingen worden daarbij niet alleen in de media gerealiseerd, maar vinden we terug in alle grote kunstmanifestaties, museale presentaties of marginale initiatieven van het moment, ongeacht of deze commercieel of ideëel van aard zijn of, zoals de meeste, hybride.

Het is aan de kunst om zich de zaak van de nieuwe media voor het eigen discours toe te eigenen. In de handen van sociaal en technologisch geïnformeerde pioniers vormt zich geen begrip van belangrijke esthetische en epistemologische effecten, zoals bijvoorbeeld op de betekenisgevende waarde van het beeld, of op de intellectuele verstandhouding tussen kunstenaar en kunstliefhebber. Bovendien blijven in het huidige sociaal-technologische discours de typerende eigen kwaliteiten van het kunstbedrijf buiten beschouwing. Ook hierin ontstond juist de afgelopen decennia een nieuwe dynamiek, die we niet los kunnen zien van ontwikkelingen in de media. De opkomst van zelfstandig optredende curatoren, van biënnales en manifestaties, de globalisering van het kunstaanbod en de kunstmarkt, de veranderende opstelling en invulling van museaal beleid, de toename aan kleine en middelgrote presentatie-initiatieven, van kunstenaarsinitiatieven en -publicaties, op het Internet en in druk — alles getuigt van een toegenomen mobiliteit van ideeën, mensen en werken, op een snel groeiend aantal gevarieerde podia voor diverse publieksgroepen. Precies hier vindt de kunst nu het draagvlak voor een urgent noodzakelijke aandacht voor de specifieke mogelijkheden die een informatiserend bestel haar biedt.

De gesignaleerde ontwikkelingen vormen in hun samenhang dat wat ik ‘de nieuwe kunstwereld’ wil noemen. Het hier voorgestelde onderzoek richt zich op de analyse van bestaande ontwikkelingen, waaraan ‘aanbevelingen’ worden gekoppeld, die zowel aan de kunstpraktijk als aan de scholing daartoe zijn gericht. Een en ander zal, zoals in mijn eerdere publicaties en overige scheppende en organisatorische werk, een zeker speculatief gehalte hebben. Als het al een kritiek is, dan toch een idealistische: een die vooruit ziet en naar nieuwe expressieve en formele mogelijkheden voor de kunsten zoekt.


Mijn onderzoek richt zich op actuele ontwikkelingen die de drie fasen van het ontstaan van het kunstwerk betreffen: praktijk van de maker, bemiddeling en receptie. Behalve internationaal gericht bronnenonderzoek op theoretisch en reflectief niveau omvat het onder andere de analyse van praktijken, met voorbeelden van ‘best practices’ (en van mislukte projecten), verbanden met relevante maatschappelijke ontwikkelingen, inzicht in mogelijk nieuw gebruik van beschikbare technologieën en platforms, de relatie tussen individueel kunstenaarschap en organisatievormen die dit in een relevant verband met andere culturele producties brengen, inzicht in de verfijning van de relatie kunstenaar-kunstwerk-publiek.

Bij deze een schets van de onderzoekselementen voor de verschillende deelonderzoeken. Een aanzienlijk deel van de gewenste informatie zal in het directe contact met vertegenwoordigers uit de verschillende praktijken en met overige belanghebbenden worden gewonnen.

1) de opkomst van publieke communicatie- en informatiemedia en hun betekenis voor de productie-bemiddeling-receptie keten in de beeldende kunst
a) praktijk: omvattend kunstenaarschap met de eerste en laatste verantwoordelijkheid voor creatie, productie, presentatie-publicatie, relatie met het publiek; relatie tot geestverwanten; individuele productie en samenwerkingen (op deelgebieden of voor gehele productie); kennisdeling
b) bemiddeling: culturele en economische inbedding van individuele producties; ontwikkeling van podia en fora hiertoe; samenstelling van verbanden tussen individuele producties en hun producenten onderling; aanbod aan en bemiddeling naar publiek(-sgroepen)
c) receptie: informatiewerving door en activering van publiek(-sgroepen); diversificatie van publieksgroepen; inhoudelijke en economische participatie in productie en verspreiding

2) de mogelijkheid van kunstonderwijs om een voortrekkersrol te spelen in de ontwikkeling van nieuwe productie- en presentatiemodellen die kritisch gebruik maken van deze media
a) praktijk: creatief en sociaal experiment met productie-bemiddeling-receptie; laboratoriumfunctie gekoppeld aan podiumfunctie; receptie-gestuurde productie?; bemiddelings-gestuurde productie?; onderzoek naar de invloed van nieuwe mediale mechanismen op de productie en op de status van de kunstenaar
b) bemiddeling: intensivering van verband tussen praktijk en onderwijs; de leersituatie als open sociaal-cultureel platform; vormen van directe individuele bemiddeling vanuit leeropdracht; aandacht voor bemiddelingsproblematiek naar de kunststudent brengen
c) receptie: publieksvorming rond leeropdracht en -productie; participatie in productie en bemiddeling; inbreng van informatie en specifieke interessen door publiek, als vanuit opdrachtsituatie

3) de ontwikkeling van een drietal Internetdomeinen om voornoemde onderzoeksgebieden te dienen
a-c, n.b.) In dit onderdeel vallen praktijk, bemiddeling en receptie samen met de publicatie van de voortgang van het onderzoek. Domein zal hierin de voornaamste rol spelen, met materiaal uit het onderzoek, verwijzingen en overname van bestaand onderzoek, visies en evaluaties op de onderzoeksmaterie in de culturele en andere maatschappelijke sectoren.
JK mei 2014/januari 2015

Naschrift februari 2015

De werktitel van mijn onderzoek stelt, binnen de grenzen van het onderzoek, een aanvullende vraag: wie is de kunstenaar om zich deze vragen te stellen, welke rol speelt de beeldend kunstenaar in het actuele veld van de culturele productie? Welke positie is hem of haar eigen? Welke positie wensen andere maatschappelijke facties hem of haar toe? Welke rol neemt hij of zij op zich, mogelijk vanuit een historische, ideologische of actueel politieke overweging? Wie is de kunstenaar om zich te mengen in zaken waarin hij of zij zich mengt?